Jesienny sezon infekcji. Przewlekłe zapalenie zatok a leczenie metodą FESS

Jesień to czas, w którym zauważalnie rośnie liczba zachorowań na infekcje górnych dróg oddechowych. Chłodne powietrze, nagłe zmiany temperatur oraz spadek odporności organizmu sprzyjają rozwijaniu się przeziębień i stanów zapalnych. U większości osób objawy ustępują po kilku lub kilkunastu dniach. Zdarzają się jednak sytuacje, w których nawracające infekcje przekształcają się w stan przewlekły, wywołując uciążliwe dolegliwości w obrębie zatok przynosowych. Gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanej poprawy, jedną z rozważanych metod postępowania staje się leczenie zabiegowe.

Dlaczego nawracające jesienne infekcje prowadzą do przewlekłego zapalenia zatok?

Jesienny wzrost zachorowań na przeziębienia wiąże się ze zwężeniem naczyń krwionośnych w błonie śluzowej oraz gorszą wentylacją jam nosowych. Podczas powracających infekcji wirusowych i bakteryjnych dochodzi do obrzęku błony śluzowej wyściełającej nos i zatoki przynosowe. Obrzęk ten blokuje naturalne ujścia zatok (tzw. kompleks ujściowo-przewodowy), co uniemożliwia prawidłowe odprowadzanie wydzieliny.

Długotrwałe zaleganie śluzu stwarza idealne warunki do rozwoju drobnoustrojów i podtrzymywania stanu zapalnego. O przewlekłym zapaleniu zatok mówi się wtedy, gdy objawy utrzymują się ponad 12 tygodni bez wyraźnej poprawy.

Do czynników sprzyjających przechodzeniu ostrych infekcji w stan przewlekły zalicza się:

• skrzywienie przegrody nosowej utrudniające prawidłowy przepływ powietrza,
• obecność polipów nosowych lub przerost małżowin nosowych,
• alergię wziewną wywołującą stale utrzymujący się obrzęk tkanek,
• ekspozycję na dym tytoniowy i zanieczyszczone powietrze,
• osłabienie układu odpornościowego lub zaburzenia pracy rzęsek błony śluzowej.

Najczęstsze objawy przewlekłego zapalenia zatok – jak odróżnić je od zwykłego przeziębienia?

Zwykłe przeziębienie ma zazwyczaj gwałtowny przebieg, ale ustępuje samoistnie po około 7-10 dniach. Przewlekłe zapalenie zatok charakteryzuje się natomiast mniej gwałtownymi, lecz uciążliwymi symptomami, które towarzyszą pacjentowi przez wiele miesięcy i znacząco obniżają jakość codziennego życia.

Główne objawy przewlekłego zapalenia zatok przynosowych obejmują:

• niedrożność nosa i uczucie stałego zatkania,
• spływanie gęstej wydzieliny po tylnej ścianie gardła wywołujące kaszel,
• uczucie ucisku, rozpierania lub bólu w okolicy czoła, policzków i nasady nosa,
• zaburzenia lub całkowitą utratę węchu i smaku,
• przewlekłe uczucie zmęczenia i nawracające bóle głowy.

W przeciwieństwie do ostrej infekcji, w stanie przewlekłym rzadko występuje wysoka gorączka. Pacjenci często przyzwyczajają się do stale zatkanego nosa, nie zdając sobie sprawy, że dolegliwości te można leczyć za pomocą odpowiednio dobranych procedur medycznych.

Na czym polega zabieg FESS (funkcjonalna endoskopowa operacja zatok)?

Gdy leczenie farmakologiczne, obejmujące krople do nosa, leki przeciwzapalne czy antybiotykoterapię, nie przynosi zadowalających rezultatów, rozważa się leczenie operacyjne. Współczesna laryngologia wykorzystuje w tym celu mało inwazyjne techniki endoskopowe. Zabieg FESS (z angielskiego: Functional Endoscopic Sinus Surgery) to funkcjonalna endoskopowa operacja zatok przynosowych.

Procedura polega na wprowadzeniu przez otwory nosowe specjalnego endoskopu wyposażonego w kamerę i źródło światła. Dzięki temu operator ma dokładny podgląd wnętrza jam nosowych na ekranie monitora bez konieczności wykonywania nacięć na skórze twarzy.

Podczas zabiegu FESS lekarz wykonuje następujące czynności:

• usuwa tkanki blokujące ujścia zatok, na przykład polipy lub przerośniętą śluzówkę,
• poszerza naturalne ujścia zatok przynosowych do jamy nosowej,
• przywraca prawidłowy drenaż i wentylację zatok,
• w razie potrzeby koryguje skrzywioną przegrodę nosową lub małżowiny nosowe.

Całość zabiegu przeprowadzana jest w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, co zapewnia komfort i brak bólu u pacjenta w trakcie operacji.

Jakie są zalety leczenia zatok metodą FESS w porównaniu do tradycyjnych operacji?

Dawne metody operacyjne zatok wiązały się z koniecznością wykonywania nacięć pod wargą lub na skórze twarzy, co prowadziło do powstawania blizn, znacznego obrzęku i długiego czasu gojenia. Rozwój technik endoskopowych zmienił podejście do chirurgii otolaryngologicznej.

Główne zalety metody FESS obejmują:

• brak blizn zewnętrznych, ponieważ cała operacja odbywa się przez naturalne otwory nosowe,
• wysoki poziom precyzji dzięki powiększonemu obrazowi z kamery endoskopowej,
• oszczędzenie zdrowych tkanek i skoncentrowanie się wyłącznie na zmianach chorobowych,
• mniejsze ryzyko krwawienia oraz powikłań pooperacyjnych,
• krótszy czas pobytu w szpitalu oraz szybszy powrót do codziennej aktywności.

Zabieg pozwala na przywrócenie naturalnej fizjologii zatok bez konieczności agresywnej ingerencji w struktury kostne.

Zalecenia pooperacyjne po zabiegu FESS – jak prawidłowo dbać o nos i zatoki w okresie gojenia?

Sam zabieg operacyjny jest pierwszym krokiem do odzyskania zdrowia. Równie istotną rolę odgrywa właściwe postępowanie pooperacyjne, które zapobiega powstawaniu zrostów i wspomaga regenerację błony śluzowej.

Po zabiegu FESS należy przestrzegać następujących zaleceń:

• regularnie przepłukiwać nos roztworem soli fizjologicznej lub morskiej,
• stosować zalecone przez lekarza preparaty miejscowe wspierające gojenie,
• unikać intensywnego wysiłku fizycznego, dźwigania oraz schylania się przez około 2-3 tygodnie,
• zrezygnować z gorących kąpieli, sauny oraz przebywania na słońcu,
• unikać dmuchania nosa z dużą siłą w pierwszych dniach po zabiegu.

Właściwa pielęgnacja oraz regularne wizyty kontrolne pozwalają na prawidłowe wygojenie się tkanek i odzyskanie swobodnego oddechu.

Diagnostyka oraz leczenie laryngologiczne schorzeń nosa i zatok, w tym kwalifikacja do zabiegów metodą FESS, prowadzone są m.in. w Szpitalu Gdańsk LUX MED, gdzie postępowanie planowane jest w oparciu o dokładny wywiad, badanie endoskopowe oraz potrzeby pacjenta.